Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) przygotowuje raport poświęcony miastom, którego publikację zaplanowano na marzec 2027 roku. Będzie on szczególnie interesujący również dla mieszkańców przedmieść, gdzie przybywa zabudowy, zmienia się krajobraz, a dawne tereny rolnicze coraz częściej stają się osiedlami mieszkaniowymi.
W 2023 roku IPCC opublikował podsumowanie szóstego cyklu badań nad zmianami klimatu. Potwierdzono w nim, że działalność człowieka doprowadziła do wzrostu średniej globalnej temperatury o około 1,1°C w latach 2011-2020 w porównaniu z okresem przedindustrialnym. Naukowcy zwrócili uwagę na rosnące zagrożenia związane z upałami, suszami, intensywnymi opadami i produkcją żywności. Obecnie powstaje siódmy raport, AR7, którego podsumowanie planowane jest na 2029 rok.
Co szczególnie ważne, lądy ocieplają się szybciej niż oceany. Według IPCC w latach 2011-2020 średnia temperatura powierzchni lądów była wyższa o 1,59°C niż w okresie 1850-1900, podczas gdy nad oceanami wzrost wyniósł 0,88°C. Te różnice mają znaczenie dla warunków życia mieszkańców, rolnictwa i funkcjonowania ekosystemów.
Jednym z pierwszych opracowań nowego cyklu będzie „Climate Change and Cities”, raport o zmianach klimatu i miastach. W lipcu 2026 roku zakończył się międzynarodowy przegląd jego drugiego projektu. Dokument ma pokazać, jak miasta wpływają na klimat, w jaki sposób odczuwają zachodzące zmiany i jakie rozwiązania mogą pomóc mieszkańcom. Warto przy tej okazji spojrzeć również na przedmieścia, których rozwój coraz silniej związany jest z funkcjonowaniem dużych ośrodków miejskich.
Skala tego zjawiska jest ogromna. W raporcie IPCC z 2022 roku oszacowano, że na obszarach miejskich mieszkało około 4,2 miliarda ludzi. Z kolei według danych dotyczących 2020 roku emisje gazów cieplarnianych przypisywane konsumpcji na obszarach miejskich odpowiadały za około 67-72% światowych emisji. Sposób projektowania miast, ich przedmieść i infrastruktury ma więc istotne znaczenie dla przyszłego klimatu.
W miejscowościach otaczających Kraków zmiany widać niemal na każdym kroku. Przybywa domów, dróg i parkingów, znikają niektóre pola, łąki i zadrzewienia, a wraz z nimi zmieniają się warunki zatrzymywania wody, temperatura najbliższego otoczenia i możliwości funkcjonowania lokalnych ekosystemów. Nowi mieszkańcy potrzebują infrastruktury, transportu i dostępu do usług, podczas gdy dotychczasowe społeczności starają się zachować charakter miejsc, z którymi związane są od pokoleń.
Przedmieścia pozostają jednocześnie miejscem, gdzie można jeszcze chronić tereny rolnicze, rozwijać lokalną produkcję żywności, zachowywać zieleń i tworzyć rozwiązania sprzyjające zatrzymywaniu wody. Wiele zależy od decyzji podejmowanych dziś przez samorządy i mieszkańców, także od współpracy sąsiadujących ze sobą gmin, ponieważ skutki zagospodarowania przestrzeni odczuwalne są często daleko poza miejscem konkretnej inwestycji.
W tym kontekście warto przyjrzeć się idei mądrych wiosek i przedmieść, w której rozwój miejscowości opiera się na współpracy mieszkańców, samorządów i lokalnych środowisk, z uwzględnieniem wiedzy o przyrodzie oraz potrzeb społecznych. Przygotowywany raport IPCC może pomóc lepiej zrozumieć konsekwencje zachodzących zmian i wskazać rozwiązania przydatne również w podkrakowskich gminach. Przedmieścia nadal mają wiele możliwości kształtowania swojej przyszłości, choć z każdym kolejnym hektarem zabudowanej przestrzeni niektóre z tych możliwości bezpowrotnie tracimy.
Przygotował JB.
Żródła: IPCC, Climate Change 2023: Synthesis Report – ustalenia dotyczące globalnego ocieplenia.
IPCC, The Physical Science Basis (2021) – dane o ociepleniu lądów o 1,59°C i oceanów o 0,88°C.
IPCC, Cities, Settlements and Key Infrastructure (2022) – liczba mieszkańców obszarów miejskich i zagrożenia klimatyczne.
IPCC, Urban Systems and Other Settlements (2022) – udział obszarów miejskich w światowych emisjach gazów cieplarnianych.
IPCC, Special Report on Climate Change and Cities – potwierdzenie zakończenia przeglądu drugiego projektu 3 lipca 2026 roku.
