Jak patrzą młodzi na życie w Małopolsce
Młodzi w Małopolsce patrzą dziś na życie z mieszaniną pragmatyzmu i niespełnionej tęsknoty. Z jednej strony marzą o bezpieczeństwie, o dachu nad głową, o spokojnym starcie. Z drugiej wiedzą, że świat, w którym żyją, jest naznaczony kryzysami, które nie dają się odsunąć od codzienności. Wojna za granicą, drożyzna, mieszkania poza zasięgiem, klimat, który staje się coraz bardziej nieprzewidywalny, wyzwania etyczne, a do tego ciężar zdrowia psychicznego, który wielu z nich nosi jak niewidzialny plecak.
Kiedy pytasz młodych, co jest dla nich ważne, nie zaczynają od wielkich idei. Najpierw padają słowa: praca, mieszkanie, stabilność. W badaniach krajowych, aż dwie trzecie mówi, że płaca jest najważniejszym kryterium wyboru pracy. Dopiero później liczy się atmosfera i równowaga między życiem, a obowiązkami. To pokazuje, że dla nich życie, to nie teoria, tylko rachunki i konkret. W Małopolsce, gdzie wielu młodych wciąż mieszka z rodzicami, a dostęp do własnego mieszkania jest dla większości nieosiągalny, to napięcie jest jeszcze wyraźniejsze.
Ale za tym pragmatyzmem kryje się druga warstwa. Młodzi chcą nie tylko przeżyć, chcą też żyć sensownie. Chcą mieć czas na relacje, na rozwój, na zdrowie psychiczne. W największym badaniu uczniów w Polsce niemal połowa mówi o trudnościach z nastrojem, stresem i poczuciem wartości. W Małopolsce, aż połowa psychologów i pedagogów szkolnych ocenia kondycję psychiczną uczniów jako złą albo bardzo złą. To nie jest margines, to nowa codzienność i to ona decyduje, czy młody człowiek uwierzy w siebie i w przyszłość.
Wartości, które najczęściej wymieniają, wydają się proste: rodzina, zdrowie, uczciwość, bezpieczeństwo finansowe, spokój. Mniej ważne są dziś bogactwo czy sława, a nawet wiara i patriotyzm są dla wielu drugorzędne wobec tego, czy da się ułożyć zwyczajne życie. W Małopolsce, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach i na wsi, tradycja i wspólnota wciąż są mocnym punktem odniesienia, ale nawet tam młodzi, nie chcą życia wyłącznie w rytmie przeszłości. Chcą nowoczesnych usług, transportu, mieszkania, a także szansy, by nie musieli wyjeżdżać za granicę w poszukiwaniu normalności.
To pokolenie realności, nie złudzeń. Oni wiedzą, że Europa nie jest jednolita, że Polska nie jest stabilna, że wojna jest blisko. Dlatego tak bardzo stawiają na bezpieczeństwo i to nie tylko militarne, ale codzienne: psychiczne, finansowe, relacyjne. To pokolenie, które nie chce wielkich ideologii. Chce raczej użyteczności i sensu. Chce, by ktoś naprawdę ich wysłuchał i zaproponował rozwiązania, które nie będą tylko hasłem w kampanii, ale czymś, co zmienia życie tu i teraz.
Młodzi w Małopolsce nie są oderwani od globalnych trendów. Patrzą w stronę ekologii, równości, wolności, zwierzętom, ale dopiero wtedy, gdy mają poczucie, że fundament, to mieszkanie, praca, zdrowie, że jest choć trochę stabilny. To sprawia, że ich wizja życia jest mocno osadzona w codzienności, ale niepozbawiona ideałów. To nie jest cynizm. To jest pragmatyczny idealizm: najpierw przetrwać godnie, potem żyć sensownie.
I może właśnie, to spojrzenie młodych jest dziś największą lekcją dla nas wszystkich, że nie da się już budować przyszłości tylko na wielkich słowach i historycznych sporach. Trzeba zacząć od rzeczy prostych i realnych. Bo dopiero wtedy, kiedy młodzi w Małopolsce będą mieli mieszkanie, wsparcie psychiczne, uczciwą pracę i poczucie bezpieczeństwa, będą mogli dodać do tego swoje marzenia. A ich marzenia, jeśli dostaną szansę, potrafią zmienić nie tylko region, ale cały kraj.
Tekst Janusz Bończak
Źródła i bibliografia
CBOS, Młodzi ludzie o życiu zawodowym (Komunikat 53/2025) – priorytety pracy, wynagrodzenia, oczekiwania płacowe.
CBOS, Deklarowane wartości i cele życiowe młodych Polaków (Komunikat 54/2025) – hierarchia wartości młodego pokolenia.
Eurobarometer, Youth Survey 2024 – priorytety młodych Europejczyków (koszty życia, klimat, bezpieczeństwo, gospodarka).
Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionalnego (UMWM/UKEN), Diagnoza postaw młodych Małopolan (2025, w przygotowaniu).
Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionalnego, Raport o wsparciu psychologicznym uczniów (2024) – 49% specjalistów ocenia kondycję psychiczną uczniów jako złą lub bardzo złą.
Fundacja UNAWEZA, Młode Głowy. Otwarcie o zdrowiu psychicznym (raport ogólnopolski, 2023–2024).
Polityka Insight & Fundacja Przyjazny Kraj, Raport o mieszkalnictwie młodych (2024) – analiza „pokolenia najemców”.
